του Γιάνη Βαρουφάκη (δημοσιεύτηκε στο http://www.protagon.gr)
Για μέρες τώρα βαραίνουμε τις ψυχές μας με μια μόνιμη αγωνία: Θα χρεοκοπήσει το κράτος μας; Ε, λοιπόν, ήρθε η ώρα να αγκαλιάσουμε αυτό που φοβόμαστε. Αν οι φίλοι μας οι Γερμανοί δεν έχουν πρόβλημα να χρεοκοπήσουμε, καιρός είναι να το κάνουμε. Χωρίς δεύτερη κουβέντα. Όχι ως διαπραγματευτική μπλόφα και ούτε μόνο γιατί το χειρότερο που μπορεί να μας συμβεί είναι να χρεοκοπήσουμε σε ένα χρόνο (βλ. το προηγούμενο άρθρο μου Το Πρώτο Τάνγκο στην Ευρωζώνη) αλλά επειδή ήρθε η ώρα να στρέψουμε το βλέμμα στην αισιόδοξη πλευρά της χρεοκοπίας.
Υπάρχει τέτοια πλευρά; Και βέβαια υπάρχει. Σε σχέση με χώρες όπως η γνωστή τρόικα Πορτογαλία, Ισπανία και Ιρλανδία, αλλά και η Βρετανία και το Βέλγιο, το σύνολο του χρέους μας (δημοσίου και ιδιωτικού) είναι το μικρότερο. Πως αυτό; Επειδή οι έλληνες, ως άτομα αλλά και ως ιδιωτικός τομέας, χρωστάμε πολύ λιγότερα εκείνων. Ακόμα και οι αντιπαθέστατες τράπεζές μας έχουν ένα μεγάλο συγκριτικό πλεονέκτημα: Πάνω από 150 δις πραγματικών καταθέσεων! Μιλάμε για άνω του μισού ΑΕΠ σε καταθέσεις, κάτι για το οποίο οι περισσότεροι εταίροι μας θα σκότωναν να το έχουν, που λέει ο λόγος. Αν μάλιστα προσθέσετε και όλα τα χρήματα ελλήνων που βρίσκονται στο εξωτερικό, θα δείτε ότι οι έλληνες δεν είμαστε και τόσο φτωχοί κατά μέσον όρο, κι ας έχουμε το μεγαλύτερο ποσοστό φτώχειας στην Ευρώπη (με εξαίρεση την Λεττονία).
Ως πολίτες είμαστε ελάχιστα χρεωμένοι σε σχέση με πολλούς από τους επικριτές μας στις Λόνδρες, στα Παρίσια και στις Νέες Υόρκες. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι είμαστε λευκές περιστερές. Για δεκαετίες φορτώναμε το δημόσιο με τόσο μεγάλο χρέος που το βλέπουμε πλέον να βουλιάζει μπροστά στα μάτια μας. Εδώ όμως που φτάσαμε, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτα. Ακόμα και να αποφασίσουμε σύσσωμοι (ΣΕΒ και ΓΣΕΕ, γιάπηδες και στελέχη του ΠΑΜΕ, αστοί των βορείων προαστίων και αναρχικοί της Πλατείας Εξαρχείων) να δώσουμε ό,τι έχουμε και δεν έχουμε στο κράτος, δεν αρκεί. Αν μάλιστα το παρακάνουμε στην αλληλεγγύη προς το δημόσιο, η ‘γενναιοδωρία’ μας αυτή θα στεγνώσει την κυκλική ροή του πλούτου από το οποίο εξαρτάται το δημόσιο για τα έσοδά του το 2011, το 2012 κ.ο.κ.
Ποια είναι λοιπόν τα χαρμόσυνα νέα; Ότι μια πτώχευση θα αποδειχθεί σχετικά ανώδυνη. Ο λόγος διττός: Πρώτον, δεν είμαστε κατά μέσον όρο ούτε οι φτωχότεροι ούτε οι πιο υπερχρεωμένοι. Δεύτερον, όσον αφορά τα χρέη του δημοσίου, αυτά βαραίνουν εμάς, ως άτομα, πολύ λιγότερο από όσο βαραίνουν τους ξένους.
Κάντε την σύγκριση με την Ιαπωνία, το χρέος της οποίας ανήκει σε Ιάπωνες σε ποσοστό 95%. Αν το Ιαπωνικό κράτος αναγκαστεί στην πτώχευση, η καταστροφή της χώρας θα είναι ολική. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει για εμάς, καθώς μας ανήκει (δηλαδή στις δικές μας τράπεζες) μόνο το 25% του δημόσιου χρέους μας. Έτσι λοιπόν, δεδομένου ότι η πτώχευση του δημοσίου διαγράφεται ως αναπόφευκτη (εκτός αν πανικοβληθούν οι εταίροι μας αρκετά και το συνδράμουν για χρόνια πολλά, οπότε έχει καλώς), το κόστος της στάσης πληρωμών δεν θα το υποστούμε μόνοι μας.
Μα αν το δημόσιο κηρύξει στάση πληρωμών, τι θα γίνει την επόμενη μέρα; Πως θα ξανα-δανειστεί; Πράγματι, το κράτος θα στριμωχθεί. Για κάμποσο καιρό το δημόσιο θα πρέπει απλώς να ξοδεύει όσα μαζεύει από φόρους. Και γιατί είναι κακό αυτό; Να μάθει επί τέλους, αφού θα έχει ανακουφιστεί από το νταλκά των τοκοχρεολυσίων, να ζει με αυτά που εισπράττει. Π.χ. να καταγγείλει όλες τις εξοπλιστικές συμβάσεις, να συμπιέσει τους ανώτερους μισθούς (τον δικό μου συμπεριλαμβανομένου) τόσο που να καλύπτει τις δαπάνες του από τους φόρους που εισπράττει κλπ.
Οι τράπεζές μας; Θα υποφέρουν, είναι αλήθεια – δεδομένου ότι ακόμα και το 25% του δημόσιου χρέους που διαθέτουν θα παγώσει. Ναι, αλλά μην ξεχνάμε ότι το έχουν ήδη διαθέσει στην ΕΚΤ ως ενέχυρο για ζεστό χρήμα που έχουν ήδη πάρει. Και ότι έχουν πρόσβαση στις τεράστιες, κατά κεφαλήν, αποταμιεύσεις μας. Για να μην προσθέσω ότι απολαμβάνουν εγκληματικά υψηλά ποσοστά κέρδους τόσα χρόνια. Όπως το κράτος μας, έτσι κι αυτές να μάθουν να ζουν λιτά και με σύνεση όπως κάνουν χρόνια τώρα οι εργαζόμενοι των 700 ευρώ.
Επί πλέον, ο αποκλεισμός του κράτους μας από τις χρηματαγορές δεν θα διαρκέσει πολύ. Αν κηρύξει στάση πληρωμών, και ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό του, δεν θα περάσει πολύ καιρός που παλιοί δανειστές θα αποδεχθούν νέους όρους αποπληρωμής ενός ποσοστού των περασμένων δανεικών και νέοι υποψήφιοι δανειστές (μπορεί και οι ίδιοι με τους παλιούς) θα σχηματίσουν ουρά έξω από το Υπουργείο Οικονομίας να το δανείσουν! Βλέπετε, το χρέος μας θα έχει μειωθεί τόσο που θα αποτελούμε εξαιρετική επένδυση. Έτσι είναι το κεφάλαιο – όταν οσφραίνεται ένα επικερδές deal δεν σέβεται ούτε τον εαυτό του.
Σε τελική ανάλυση, είναι λάθος μας να φοβόμαστε τόσο πολύ την στάση πληρωμών του ελληνικού δημοσίου. Άλλοι πρέπει να φοβούνται μια τέτοια εξέλιξη περισσότερο από εμάς:
• η κυβέρνηση της κας Μέρκελ η οποία θα πρέπει να διασώσει τις Γερμανικές τράπεζες που θα κλονιστούν από μια δική μας στάση πληρωμών
• η Ευρωπαϊκή Επιτροπή που θα πρέπει να δει τι θα κάνει με μία χώρα-μέλος την οποία δεν μπορεί να αποβάλει από την ΕΕ αλλά η οποία τελεί υπό πτώχευση
• οι κυβερνήσεις όλων των άλλων χωρών (πλην ίσως της Ολλανδίας και της Αυστρίας) που θα τρέμουν για το ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος των αγορών (των οποίων η όρεξη θα έχει ανοίξει από την ‘επιτυχημένη’ επίθεση στο χρέος της Ελλάδας)
• οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ και της Βρετανίας (χωρών με συνολικό χρέος πάνω από 400%)
• όλοι όσοι έχουν επενδύσει στο ευρώ, είτε σε περιουσιακά στοιχεία είτε ως μέσο συναλλαγής.
Στάση πληρωμών λοιπόν!
Τώρα!
Με χαμόγελο και αισιοδοξία!
(Και ξέρετε ποιο είναι το ωραίο; Ότι αν πειθόμασταν να απελευθερωθούμε από τον φόβο της πτώχευσης, οι φίλοι μας οι Γερμανοί θα έσπευδαν την ίδια στιγμή να την αποσοβήσουν…)
*Ο Γιάνης Βαρουφάκης διδάσκει οικονομική θεωρία και πολιτική οικονομία στο Τμήμα Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Αθηνών.
10 Φεβρουαρίου 2012 at 23:09
Το άρθρο κάνει μερικές υποθέσεις οι οποίες απλά δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, ενώ δεν λαμβάνει υπόψη του σημαντικά στοιχεία που θα μας έδιναν μια περισσότερο ρεαλιστική εικόνα. Συγκεκριμένα:
«Υπάρχει τέτοια πλευρά; Και βέβαια υπάρχει…». Εδώ ο αρθρογράφος αναφέρεται σε χώρες που είναι πολύ διαφορετικές από τη δική μας και έχουν ακολουθήσει σε κάποιες περιπτώσεις εντελώς διαφορετικές πολιτικές από την Ελλάδα. Η Ιρλανδία για παράδειγμα, έχει υλοποιήσει εκτεταμένο πρόγραμμα περιορισμού της κρατικής σπατάλης και περιορισμού του δικού της δημόσιου τομέα. Ήδη έχει αρχίσει και βγαίνει πάλι στις διεθνής αγορές για δανεισμό, κάτι που στην Ελλάδα δεν προβλέπεται πριν περάσει μια δεκαετία. Η Ισπανία που αναφέρεται επίσης, διαθέτει πολύ μεγαλύτερη οικονομία από την Ελλάδα διαθέτει βαριά βιομηχανία και τα μεγέθη της είναι εντελώς διαφορετικά.
Θα πρέπει να σημειωθεί ότι σε αυτές τις χώρες η χρεοκοπία είναι εντελώς διαφορετική από της χώρας μας επειδή εκεί πτώχευσαν οι τράπεζες, στην Ελλάδα πτώχευσε το κράτος. Το να επικαλείται ο αρθρογράφος το ύψος των καταθέσεων για να περιγράψει την ευχάριστη πλευρά της χρεοκοπίας είναι στρουθοκαμηλισμός. Το ύψος των καταθέσεων συνεχώς μειώνεται αφού πλέον όλοι μας χρησιμοποιούμε τις καταθέσεις μας για να ζήσουμε. Το ύψος των καταθέσεων επίσης μειώνεται κάθε μήνα αφού μέρος των αποταμιεύσεων τους οι Έλληνες τις στέλνουν στο εξωτερικό. Με την αναφορά στις καταθέσεις των Ελλήνων τι ακριβώς υπαινίσσεται ο κ. Βαρουφάκης; Μήπως ότι το κράτος θα βάλει χέρι στον κόπο των Ελλήνων; Θα δεσμεύσει το κράτος τις καταθέσεις του κάθε Έλληνα για να πληρώσει το εθνικό χρέος; Μήπως ο κ. Βαρουφάκης νομίζει ότι βρίσκεται στη Βόρειο Κορέα; Πώς θα νιώθατε αν αύριο ερχόταν ο κ. Βενιζέλος και σας έλεγε ότι σας δεσμεύει τις οικονομίες για να συνεχίσει να πληρώνει μισθούς σε δημόσιους υπαλλήλους;
«Ως πολίτες είμαστε ελάχιστα χρεωμένοι σε σχέση….». Η σύγκριση με το Λονδίνο και το Παρίσι είναι ατυχής τουλάχιστον. Δεν μπορεί να συγκριθεί η Αγγλία με την Ελλάδα. Επίσης ο αρθρογράφος αλλάζει την πραγματικότητα λέγοντας ότι οι Έλληνες φορτώναμε το δημόσιο με χρέος. Η αλήθεια είναι ότι οι κυβερνήσεις φόρτωναν το κράτος με χρέος για να συντηρούν προσλήψεις στο δημόσιο τομέα, για να έχουν ευχαριστημένους ψηφοφόρους και πελάτες οι συνδικαλιστές.
«Ποια είναι λοιπόν τα χαρμόσυνα νέα; Ότι μια πτώχευση θα αποδειχθεί σχετικά ανώδυνη.» Αν είναι δυνατόν! Ο κ. Βαρουφάκης αναφέρει ως παράδειγμα την Ιαπωνία, μια χώρα με δικό της νόμισμα και τεράστια βιομηχανική παραγωγή.
Ακόμα και αυτό το 25% που αναφέρει ο κ. Βαρουφάκης (στην πραγματικότητα το ποσοστό είναι μεγαλύτερο) μιλώντας για το ελληνικό χρέος που έχουν στα χέρια τους οι τράπεζες αρκεί για να μας καταστρέψει αν δεν πληρωθεί. Ήδη με ένα κούρεμα της τάξης του 60% οι ελληνικές τράπεζες θα πρέπει να βρουν περίπου 18 – 20 δις ευρώ για να μην πτωχεύσουν, κάτι που με τα σημερινά δεδομένα είναι περίπου ακατόρθωτο. Για αυτό το ποσό γίνονται συζητήσεις εδώ και πολλούς μήνες για τον τρόπο που ίσως καλυφθεί.
«Μα αν το δημόσιο κηρύξει στάση πληρωμών…» Εδώ βρισκόμαστε στα όρια του ονείρου. Το ελληνικό κράτος τα τελευταία 150 χρόνια πότε σχεδόν δεν κατάφερε να ισοσκελίσει τα έσοδα με τα έξοδα του εκτός από μια ή δύο φορές που μπόρεσε και παρήγαγε πλεόνασμα, η τελευταία φορά ήταν το 1993 με τεράστια τότε κοινωνική κατακραυγή. Σήμερα ούτε για αστείο δεν μπορεί να πει πως θα κάνει κάτι τέτοιο, εκτός και αν προχωρήσει σε τεράστιες περικοπές. Αν το κράτος μπορούσε να ισοσκελίσει τα έσοδα με τα έξοδα θα το είχε κάνει. Το πρόβλημα της κρατικής μηχανής δεν είναι τα τοκοχρεολύσια, είναι η συστηματική παραγωγή ελλείμματος και χρέους. Το κράτος απλά δεν μπορεί να μαζέψει φόρους. Πάρτε για παράδειγμα τα ποσά που αναφέρονται ότι χρωστάνε όσοι συλλαμβάνονται τον τελευταίο καιρό. Ποιος άφησε για παράδειγμα τον κ. Γαβαλά να χρωστάει συνολικά 7 εκατομμύρια ευρώ; Το χρέος αυτό δεν δημιουργήθηκε σε μια ημέρα. Επομένως οι αναφορές ότι το κράτος θα ζει με αυτά που εισπράττει ανήκουν στη σφαίρα του φανταστικού.
«Οι τράπεζές μας; Θα υποφέρουν, είναι αλήθεια…». Πάλι γίνεται αναφορά στο ύψος των καταθέσεων, λες και οι τράπεζες μπορούν να εκμεταλλευτούν τις καταθέσεις ασύστολα. Το ύψος των καταθέσεων, στις μέρες που ζούμε είναι άμεσα απαιτητό. Άρα δεν μπορούν οι τράπεζες να τις χρησιμοποιήσουν. Αν αποφάσιζαν να τις εκμεταλλευτούν τι θα τις έκαναν; Δάνεια; Σε ποιον; Με την ύφεση που υπάρχει δεν πρόκειται αυτά τα δάνεια να αποπληρωθούν. Αν οι τράπεζες έκαναν αυτό που τόσο εύκολα υπαινίσσεται ο αρθρογράφος μετά οι διοικήσεις τους θα βρίσκονταν πίσω από τα κάγκελα της φυλακής επειδή θα είχαν «φάει» τα λεφτά του κοσμάκη. Δημιουργεί απορία το πόσο μακριά βρίσκεται από την λειτουργία του τραπεζικού συστήματος ο κ. Βαρουφάκης. Θα έπρεπε να ξέρει ότι άλλο πράγμα είναι η ανακοίνωση κερδών για μια τράπεζα και άλλο η ύπαρξη ρευστότητας.
«Επί πλέον, ο αποκλεισμός του κράτους μας από τις χρηματαγορές…» Ο αποκλεισμός του κράτους από τις αγορές θα διαρκέσει ΠΑΡΑ πολύ. Οι ξένοι δεν είναι κουτόφραγκοι, δεν θα μας συγχωρήσουν ότι με μαγκιές τους φάγαμε τα λεφτά. Το ελληνικό κράτος ΔΕΝ μπορεί να ισοσκελίσει τον προϋπολογισμό του, αυτό το απέδειξε. Είναι ανίκανο να εισπράξει φόρους. Η κρατική μηχανή είναι διεφθαρμένη και αναποτελεσματική, γι αυτό φτάσαμε εδώ. Έτσι το κράτος χωρίς πρόσβαση σε δανεισμό, θα οδηγηθεί στην οικονομική καταστροφή. Το κεφάλαιο πηγαίνει και επενδύει εκεί που υπάρχει κέρδος, εκεί που ξέρει ότι θα πάρει πίσω τα λεφτά του και με τόκο. Δεν έγιναν οι κεφαλαιούχοι ασθενείς με αλτσχάιμερ για να ξεχάσουν εύκολα ότι η Ελλάδα τους έφαγε 360 δις ευρώ, και να βάλουν και άλλα λεφτά στην Ελλάδα, χώρια που όπως είπαμε η ελληνική κρατική μηχανή δεν μπορεί να παρουσιάσει ισοσκελισμένους προϋπολογισμούς. Ο αρθρογράφος, αγνοεί προφανώς τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν οι παγκόσμιες χρηματαγορές.
Όχι οι ξένοι δεν φοβούνται την χρεοκοπία της Ελλάδος περισσότερο από εμάς, τέτοιου είδους μπλόφες δεν έχουν νόημα για το παγκόσμιο κεφάλαιο, μας ξέρουν πολύ καλά και έχουν πάρει ήδη τα μέτρα τους, κάποιοι μάλιστα σε περίπτωση που η Ελλάδα χρεοκοπήσει θα βγάλουν πολλά δις ευρώ, με τα περιβόητα CDS για τα οποία ίσως ο κ. Βαρουφάκης δεν έχει ακούσει τίποτα τη στιγμή που τα συζητάει όλη η Ελλάδα.
Η κ. Μέρκελ, δεν θα διασώσει καμιά Γερμανική τράπεζα για ένα και μόνο λόγο, οι Γερμανικές τράπεζες έχουν ήδη ξεφορτωθεί τα ελληνικά ομόλογα που διαθέτουν πουλώντας τα στην ΕΚΤ. Η κ. Μέρκελ ανησυχεί για τα περίπου 22 δις που έχει μέχρι τώρα δώσει με την μορφή βοήθειας στην Ελλάδα. Δεν θέλει να δώσει άλλα λεφτά, γι αυτό απαιτεί θυσίες από τους έλληνες.
Ο φόβος των υπολοίπων χωρών για το ποιος θα είναι ο επόμενος στόχος όσο περνάει ο καιρός γίνεται όλο και μικρότερος. Γιατί οι υπόλοιπες χώρες με πρόβλημα αντίστοιχο του ελληνικού έχουν ήδη προχωρήσει σε βαθιές αλλαγές και περιορισμό της κρατικής σπατάλης όπως η Ιρλανδία για παράδειγμα. Εξάλλου οι παγκόσμιες αγορές δεν περιμένουν να «τελειώσουν» με μια χώρα για να ασχοληθούν με μια άλλη. Όταν βλέπουν ότι υπάρχουν και άλλες χώρες με το ίδιο πρόβλημα φροντίζουν να το εκμεταλλευτούν όπου και όσο μπορούν αμέσως.
Μπλόφες του στυλ, τι θα κάνουν αφού δεν μπορούν να μας διώξουν, δεν παίζουν. Δεν θα κάνουν τίποτα. Που θα βρει η Ελλάδα χρήματα για να συντηρήσει για παράδειγμα την πολεμική της αεροπορία? Ρίξτε μια ματιά στην ιστορία και θα δείτε τι είναι ικανοί οι ξένοι να κάνουν.
Το άρθρο τελειώνει αναφέροντας ότι οι ΗΠΑ και η Βρετανία έχουν χρέος πάνω από το 400% του ΑΕΠ. Δεν αναφέρει ο κ. Βαρουχάκης ότι και τα δύο κράτη αυτά έχουν δικό τους νόμισμα, εξαγωγική βιομηχανία, προσβάσεις σε παγκόσμιο επίπεδο στις αγορές χρήματος.
Προτείνεται στο τέλος η στάση πληρωμών, όπως προτείνει τον τελευταίο καιρό η αριστερά. Αφού το «λεφτά υπάρχουν» αποδείχθηκε ψέμα, τώρα εμφανίζεται ένα άλλο σύνθημα «δεν χρωστάω, δεν πληρώνω» τόσο προσφιλές στους διαδηλωτές της αριστεράς που χαϊδεύουν τα αυτιά του κόσμου για τη συλλογή ψήφων.
Καμία στάση πληρωμών, οι έλληνες μπορούν να τα καταφέρουν χωρίς όμως την υπάρχουσα πολιτική ηγεσία η οποία είναι παντελώς ανίκανη.
Ας ξεκινήσουν επιτέλους οι λιγοστές επενδύσεις που μας έχουν μείνει, ελληνικό, χρυσός στη Χαλκιδική, έρευνες για υδρογονάνθρακες, φυσικό αέριο αποκρατικοποιήσεις. Ας αρχίσουν επιτέλους οι κυβερνώντες να δουλεύουν, να παράγουν ουσιαστικό αποτέλεσμα και τότε θα δείτε ότι η αλλαγή είναι πολύ κοντά, ότι η Ελλάδα μπορεί να τα καταφέρει αρκεί να θελήσει να αλλάξει, αρκεί η σκληρή δουλειά από όλους. ΠΡΩΤΑ από τους πολιτικούς.
Χρήστος Ξαγάς
xaghasarcadia@gmail.com